Anksiyete Bozukluğu, kişinin ortada gerçek bir tehlike yokken bile sürekli endişe, huzursuzluk ve gerginlik hissetmesiyle ortaya çıkan bir ruh sağlığı sorunudur. Günlük yaşamı olumsuz etkileyen bu durum; çarpıntı, nefes darlığı, kas gerginliği ve yoğun kaygı gibi hem zihinsel hem bedensel belirtilerle kendini gösterir. Doğru değerlendirme ve uygun tedavi yöntemleriyle anksiyete bozukluğu büyük ölçüde kontrol altına alınabilir.
Anksiyete (Kaygı Bozukluğu), kişinin ortada gerçek bir tehlike yokken bile sürekli endişe, gerginlik ve huzursuzluk hissetmesiyle ortaya çıkan bir ruh sağlığı problemidir. Bu durum; çarpıntı, nefes darlığı, kas gerginliği ve yoğun kaygı gibi hem zihinsel hem bedensel belirtilerle günlük yaşamı olumsuz etkileyebilir.
Anksiyete, kişinin ortada gerçek bir tehlike yokken bile sürekli endişe, gerginlik ve korku hissetmesi durumudur. Bu durum genellikle tek bir sebepten değil, birden fazla etkenin bir araya gelmesiyle ortaya çıkar.
Anksiyeteye yol açan temel nedenler şunlardır:
Kısaca: Anksiyete, bedenin ve zihnin sürekli “tehlike var” sinyali vermesi sonucu ortaya çıkar.
Anksiyete belirtileri, kişinin günlük yaşamını fark edilir biçimde zorlaştıran sürekli endişe, gerginlik ve huzursuzluk hali ile ortaya çıkar. Bu belirtiler yalnızca zihinsel değildir; aynı zamanda bedensel ve duygusal düzeyde de kendini gösterir. Çoğu zaman kişi nedenini tam olarak açıklayamadığı bir kaygı hissi yaşar.
Anksiyetede görülen belirtiler genellikle uzun süreli, tekrarlayıcı ve kişinin kontrol etmekte zorlandığı niteliktedir.
En sık görülen anksiyete belirtileri şunlardır:
Bu belirtiler kısa süreli ve geçici değil; haftalar hatta aylar boyunca devam ediyorsa, kişinin günlük yaşamını, iş performansını ve sosyal ilişkilerini olumsuz etkiliyorsa anksiyete bozukluğu ihtimali değerlendirilmelidir.
Anksiyete belirtileri yaşam kalitenizi etkiliyorsa, doğru değerlendirme ve tedavi için uzman doktorumuza ulaşın.
Anksiyete krizi (panik benzeri atak), kişinin aniden ve yoğun şekilde kontrolünü kaybedecekmiş gibi hissettiği kısa süreli ama çok sarsıcı bir durumdur. Kriz genellikle dakikalar içinde başlar ve kişi için son derece korkutucudur.
Anksiyete krizi sırasında görülen belirtiler şunlardır:
Anksiyete krizleri hayati tehlike oluşturmaz, ancak kişi o an bunu gerçek bir tehlike gibi yaşar.
Kaygı, aslında insan için doğal ve gerekli bir duygudur. Ancak bu kaygı sürekli, aşırı ve kontrol edilemez hale geldiğinde anksiyete bozukluğuna dönüşür.
Normal kaygı ile anksiyete bozukluğu arasındaki temel farklar şunlardır:
Özetle; herkes kaygı yaşar, ancak her kaygı anksiyete bozukluğu değildir. Süreklilik ve yaşam kalitesini bozma durumu ayırt edici noktadır.
Risk faktörleri, anksiyeteye doğrudan neden olmasa da kişinin anksiyete geliştirmesini kolaylaştıran durumlardır. Bu faktörler ne kadar fazlaysa, anksiyete görülme ihtimali de o kadar artar.
Anksiyete için bilinen risk faktörleri şunlardır:
Bu risk faktörlerine sahip olmak, kişide mutlaka anksiyete olacağı anlamına gelmez. Ancak erken fark edilip destek alınmadığında, kaygı zamanla kalıcı hale gelebilir.
Anksiyete bozukluğu tek tip bir rahatsızlık değildir. Kaygının ortaya çıkış şekline, süresine ve kişide oluşturduğu etkilere göre farklı türlere ayrılır. Her türde görülen belirtiler benzer olabilir; ancak tetikleyici nedenler ve yaşanma biçimi farklıdır.
Yaygın anksiyete bozukluğu, kişinin hayatın birçok alanı hakkında sürekli ve aşırı kaygı duyması ile karakterizedir. Bu kaygı genellikle belirli bir nedene bağlı değildir ve günün büyük bölümünde devam eder.
Kişi; sağlık, iş, aile, maddi durum gibi konularda sürekli kötü senaryolar düşünür. Kaygıyı kontrol etmekte zorlanır ve bu durum aylarca sürebilir. En sık görülen anksiyete türlerinden biridir.
Panik bozukluk, aniden başlayan ve yoğun korku ile seyreden panik ataklar ile kendini gösterir. Kişi, kalp krizi geçiriyormuş veya ölecekmiş gibi hissedebilir.
Panik bozuklukta en belirgin özellik, kişinin yeni bir atak yaşayacağı korkusuyla sürekli tetikte olmasıdır. Bu durum zamanla kişinin sosyal yaşamını ve günlük aktivitelerini kısıtlayabilir.
Sosyal anksiyete bozukluğu, kişinin başkaları tarafından yargılanacağı, eleştirileceği veya küçük düşeceği korkusunu yoğun şekilde yaşamasıdır.
Toplum içinde konuşmak, kalabalık ortamlara girmek, tanımadığı insanlarla iletişim kurmak ciddi kaygı yaratır. Bu kaygı sadece çekingenlik değildir; kişinin hayatını sınırlandıracak düzeydedir.
Özgül fobiler, belirli bir nesneye veya duruma karşı duyulan aşırı ve mantıksız korkulardır.
Yükseklik, kapalı alanlar, uçak, iğne, hayvanlar gibi belirli uyaranlar fobik tepkiye yol açar. Kişi bu durumlarla karşılaşmamak için kaçınma davranışı geliştirir.
Agorafobi, kişinin kaçmasının zor olacağını düşündüğü veya yardım alamayacağı ortamlarda bulunmaktan yoğun korku duymasıdır.
Kalabalık alanlar, toplu taşıma, alışveriş merkezleri gibi yerler kaygıyı tetikler. Agorafobi çoğu zaman panik bozuklukla birlikte görülür.
Ayrılma anksiyetesi, kişinin bağlandığı kişilerden ayrılma düşüncesiyle yoğun kaygı yaşamasıdır. Çocuklarda daha sık görülse de yetişkinlerde de ortaya çıkabilir.
Ayrılık düşüncesi; huzursuzluk, panik, uyku sorunları ve fiziksel belirtilere neden olabilir.
Travma sonrası stres bozukluğu, kişinin yaşadığı veya tanık olduğu şiddetli bir travma sonrası ortaya çıkan yoğun kaygı durumudur.
Travmayı tekrar yaşama hissi, kabuslar, ani irkilmeler ve sürekli tetikte olma hali bu bozukluğun temel özellikleridir.
Sağlık anksiyetesi, kişinin ciddi bir hastalığı olduğuna dair sürekli ve yoğun bir korku yaşamasıdır.
Tıbbi testler normal olsa bile kişi rahatlayamaz ve bedensel belirtileri felaketleştirir.
Özetle:
Anksiyete bozukluğu farklı şekillerde ortaya çıkabilir. Türün doğru belirlenmesi, uygulanacak tedavinin başarısı açısından son derece önemlidir. Her anksiyete türü için yaklaşım ve tedavi planı farklılık gösterebilir.
Anksiyete sadece zihinsel bir durum değildir; aynı zamanda vücudu doğrudan etkileyen bir rahatsızlıktır. Kaygı sırasında vücut, gerçek bir tehlike varmış gibi tepki verir ve bu durum farklı organlarda çeşitli belirtilerle ortaya çıkar.
Anksiyetenin en sık etkilediği vücut bölgeleri şunlardır:
Bu belirtiler genellikle yapılan tıbbi tetkiklerde ciddi bir hastalık göstermese de, kişi tarafından son derece rahatsız edici şekilde hissedilir.
Anksiyete yaşayan bir kişinin yapması gereken en önemli şey, bu durumu hafife almamak ve kendi kendine geçmesini beklememektir. Doğru yaklaşım, belirtilerin kontrol altına alınmasını büyük ölçüde kolaylaştırır.
Anksiyetesi olan bir kişinin atması gereken temel adımlar şunlardır:
Erken dönemde destek alan kişilerde anksiyete, günlük yaşamı bozacak seviyeye gelmeden kontrol altına alınabilir.
Anksiyete bozukluğu hayati tehlike oluşturan bir hastalık değildir. Anksiyete krizleri sırasında yaşanan çarpıntı, nefes darlığı ve baş dönmesi korkutucu olsa da, doğrudan kalp krizi veya ölümle sonuçlanmaz.
Ancak tedavi edilmediğinde anksiyete bozukluğu:
Bu nedenle anksiyete bozukluğu tehlikeli olmasa da, ihmal edilmemesi gereken bir ruh sağlığı problemidir.
Anksiyete bozukluğunun teşhisi, sadece belirtilere bakılarak değil, detaylı ve sistemli bir değerlendirme ile konur. Teşhis sürecinde hem fiziksel hem de psikolojik faktörler dikkate alınır.
Anksiyete teşhis süreci genellikle şu aşamalardan oluşur:
Anksiyete teşhisi mutlaka bir ruh sağlığı uzmanı tarafından konulmalıdır. Doğru teşhis, etkili tedavinin en önemli adımıdır.
Anksiyete bozukluğu, toplumda sanılandan çok daha yaygın görülen bir ruh sağlığı problemidir. Her yaş grubunda ortaya çıkabilse de bazı kişilerde görülme riski daha yüksektir.
Anksiyete bozukluğu en sık şu kişilerde görülür:
Anksiyete bozukluğu, güçlü veya zayıf olmakla ilgili değildir; tamamen biyolojik, psikolojik ve çevresel etkenlerin birleşimiyle ortaya çıkar.
Anksiyete bozukluğu, yalnızca anksiyete krizlerini bastırarak değil, kaygının ortaya çıkmasına neden olan temel etkenleri ele alarak kontrol altına alınabilir. Kriz anları kişiye son derece korkutucu gelse de, doğru yaklaşımlar hem krizlerin şiddetini azaltır hem de zamanla daha seyrek yaşanmasını sağlar.
Anksiyete bozukluğunun geçmesi, süreç odaklı bir iyileşme gerektirir. Bu süreçte kişinin bedenini ve zihnini nasıl sakinleştireceğini öğrenmesi büyük önem taşır.
Anksiyete krizi sırasında kişi yoğun korku, kalp çarpıntısı, nefes darlığı ve kontrolü kaybetme hissi yaşayabilir. Bu belirtiler gerçek bir tehlike oluşturmasa da, kişi tarafından son derece gerçekçi ve tehdit edici şekilde algılanır.
Anksiyete krizi anında yapılması gerekenler şunlardır:
Bu yöntemler krizi tamamen bitirmese bile, şiddetini ve süresini belirgin şekilde azaltır.
Anksiyete krizleri geçtikten sonra, sadece ataklara odaklanmak yeterli değildir. Krizlerin tekrar etmemesi için altta yatan anksiyete bozukluğunun mutlaka ele alınması gerekir.
Uzun vadede anksiyete bozukluğunu kontrol altına almak için:
Anksiyete bozukluğu doğru yöntemler ve profesyonel destekle büyük ölçüde kontrol altına alınabilir. Krizleri bastırmak değil, kaygının kaynağını anlamak ve yönetmek kalıcı iyileşmenin anahtarıdır.
Anksiyete bozukluğu kişide çeşitli biyolojik ve fizyolojik belirtilerin oluşumuna neden olarak kişinin gündelik yaşam aktivitelerinin olumsuz yönde etkilenmesine sebep olabilir. Ancak unutulmamalıdır ki; profesyonel sağlık çalışanları tarafından gerçekleştirilecek doğru müdahale ile kişide yeniden iyilik hali oluşturulabilir.
Kişilerde aniden ve aşırı düzeyde ortaya çıkan bir kaygı halinin acil şartlarda müdahalesinde benzodiazepin ve türevi ilaçlardan faydalanılabilir.
Anksiyete tedavisinde genel olarak antidepresan türevi ilaçlarla 1-2 yıl süreyle düzenli tedavi yanında kişinin stresle baş etmede kullandığı uygunsuz savunma mekanizmalarının değiştirilmesi ve kişide kaygı, evham oluşturan düşünce şemalarının değiştirilmesine yönelik terapilerin uygulanması gereklidir.
Tedavi planlaması içerisinde tek başına farmakoterapi (ilaç tedavisi) ya da psikoterapi (bilişsel tedavi) veya bu iki terapi şeklinin kombinasyonu yer alabilir.
FARMAKOTERAPİ: Kaygı bozukluğunun tedavisinde birçok türde ilaçtan faydalanılabilinir. Seratonin adı verilen nörotransmitter üzerinden etki gösteren SSRI ve SNRI grubu ilaçlar, trisiklik antidepresanlar, benzodiazepinler, busiprone ya da santral etkili beta blokör ilaçlar kaygı bozukluğunun ilaç ile tedavisi amacıyla hekim tarafından reçetelendirilebilecek ilaçlar arasında bulunur.
PSİKOTERAPİ: Bilişsel davranışsal terapi (BDT), zihin ile ilgili rahatsızlıkların tedavisi amacıyla başvurulan teknikler arasında etkinliği ile ön planda olan bir terapi şeklidir. Hedef odaklı bir terapi şekli olan bilişsel davranışsal terapide hekim kişinin temel şikayeti olan durumun altında yatan inanışlarının ve düşünce paternlerinin farkına varmasını amaçlar. Böylelikle kişi yeni davranışsal yetenekler geliştirebilir ve endişe kaynağı olabilecek durumlara karşı kendisini hazırlayabilir hale gelebilir.
Anksiyete bozukluğunun tedavisinde bazı durumlarda ilaç tedavisi uygulanabilir. İlaçlar, belirtileri azaltarak kişinin günlük yaşamını daha rahat sürdürmesini sağlar.
Anksiyete tedavisinde kullanılan ilaçlar genel olarak şunlardır:
İlaç tedavisi mutlaka bir uzman tarafından planlanmalıdır. Kişinin kendi kendine ilaç kullanması doğru değildir ve istenmeyen sonuçlara yol açabilir.
Kaygı zaman zaman herkesin yaşayabileceği doğal bir duygudur. Ancak bazı durumlarda anksiyete, kişinin kendi başına başa çıkabileceği sınırları aşar ve profesyonel destek gerektirir.
Aşağıdaki durumlarda mutlaka bir ruh sağlığı uzmanına başvurulmalıdır:
Uzmandan destek almak bir zayıflık göstergesi değildir. Aksine, kişinin kendine ve yaşam kalitesine verdiği önemin bir göstergesidir. Erken dönemde alınan profesyonel destek, anksiyetenin kronikleşmesini önleyebilir.
